Koszyce – miasto królów

14 marca 2018

Położone na wschodnim krańcu Rudaw Słowackich, nad rzeką Hornad, Koszyce, są drugim co do wielkości miastem Słowacji. Pod tym względem ustępują jedynie Bratysławie. Koszyce to także niezwykle atrakcyjne turystycznie miasto, ze wspaniale odnowioną starówką i bogatym życiem kulturalnym. W czasie swojej kilkusetletniej historii miasto było ulubieńcem królów węgierskich, a w 1369 roku Ludwik Węgierski nadał Koszycom – jako pierwszemu miastu w Europie – własny herb.

Odrobina historii

Zanim poznamy najważniejsze atrakcje miasta, warto zapoznać się, nawet w telegraficznym skrócie z jego historią, pełną chwały i splendoru, ale także dramatycznych wydarzeń. Powstało ono na początku XIII wieku i jeszcze w tym samym stuleciu zaczęły odbywać się tu międzynarodowe jarmarki, na których handlowano towarami z Prus, miast Hanzy i Krakowa. Za poparcie zbrojne w walce z krnąbrnymi Karol Robert Andegaweński nadał Koszycom status wolnego miasta królewskiego. Z kolei jego syn – Ludwik – przyznał mu herb, co było wydarzeniem bez precedensu w ówczesnej Europie. Pod koniec XIV miasto miało już tak potężne fortyfikacje, że królowie węgierscy wysyłali tu swoje żony i dzieci w niepewnych czasach.

Po okresie kryzysu wywołanego wojnami z Turcją, w XVIII i XIX wieku nastąpił kolejny rozkwit miasta – założono fabryki, wybudowano linie kolejowe, a Koszyce zyskały barokowe, wielkomiejskie oblicze. Prawdziwy przełom przyszedł po I wojnie światowej, kiedy miasto przyznano Czechosłowacji. Potem jeszcze raz Koszyce przyłączono je do Węgier w 1939 roku, po rozpadzie tego państwa. Symbolicznym odbiciem relacji narodowych była wojna na pomniki – Węgrzy w czasie swoich rządów usunęli pomnik Štefánika, Słowacy – Macieja Korwina.

Dziś Koszyce uchodzą za najpiękniejsze miasto kraju, do czego przyczyniła się kompleksowa renowacja centrum, trwająca od 1992 roku. Specyficzny charakter nadaje Koszycom liczna wielonarodowa społeczność akademicka, skupiona w kilku wyższych uczelniach, a także nieduża ale widoczna mniejszość węgierska. Miasto zostało ogłoszone Europejską Stolicą Kultury 2013, co nie tylko dodało mu nowego przyspieszenia. Pozwoliło także na przyciągnięcie turystów, dotychczas omijających ten zakątek Europy, co zdecydowanie nadało Koszycom bardziej kosmopolitycznego charakteru.

Spacerem po starówce

Wyruszmy więc na zwiedzanie tego wspaniałego miasta królów. Koszycka starówka liczy 460 zabytkowych budowli i jest największą miejską strefą historyczną na Słowacji. Większość zabytków skupia się przy ulicy Hlavnej, najpiękniejszej promenadzie w kraju, przecinającej Stare Miasto z południa na północ. Ma ona kształt wielkiego wrzeciona, charakterystycznego dla średniowiecznych miast węgierskich.

Symbolem ulicy starych Koszyc jest gotycka katedra św. Elżbiety. Stawiana przez ponad sto lat została ukończona w 1508 roku. Zbudowana w stylu francuskiego gotyku świątynia, kamienna świątynia ma strzelistą sygnaturkę oraz dwie wieże (jedną niedokończoną) przy zachodniej elewacji. Warto zwrócić uwagę na misternie rzeźbiony portal wejściowy. W olśniewającym wnętrzu przykuwa wzrok gotycki ołtarz główny św. Elżbiety, bezcenna jest także rzeźba Ukrzyżowania oraz posągi świętych królów węgierskich. W krypcie pod nawą pochowany jest bohater narodowy Węgrów –  Franciszek II Rakoczy, przywódca antyhabsburskiego powstania.

Przy katedrze uwagę zwraca wieża św. Urbana – dzwonnica przebudowana w stylu renesansowym. W wieży wisiał niegdyś pięciotonowy dzwon Urban, ale w czasie pożaru uległ uszkodzeniu – dziś można go podziwiać na postumencie obok wieży. W miejscu gdzie „wrzeciono” ulicy jest najszersze znajduje się reprezentacyjny plac, a przy nim imponujący neorenesansowy gmach teatru z końca XIX wieku. Między katedrą a teatrem  urządzono przyjemny skwer, pośrodku którego tryska słynna grająca fontanna. Strugi wody tańczą w rytm melodii, a koncert trwa przez cały dzień. Warto tu przyjść także wieczorem – fontanna jest dodatkowo podświetlana zmieniającymi się do rytmu, kolorowymi światłami.

Przy Hlavenej znajduje się jeszcze kilka godnych uwagi obiektów – surowa kamienna bryła barokowego kościoła Jezuitów i nieco starszy, ale później zbarokizowany kościół franciszkanów. Warto też zajrzeć do Pałacu Rakoczego, który mieścił koszycką mennicę, a na początku XVIII wieku był rezydencja wspomnianego już węgierskiego bohatera. Dzisiaj znajduje się tu Muzeum Techniki – świetnie urządzone ekspozycje dotyczą górnictwa (z prawdziwą sztolnią pełną narzędzi z dawnych epok), kowalstwa, hutnictwa, telefonii i telegrafu a także chemii, fizyki i kartografii.

Muzea, skarby i… Sandor Márai

Jeszcze ciekawsze jest Muzeum Wschodniosłowackie, mieszczące się monumentalnym budynku, na końcu ulicy Hlavnej.To jedno z najstarszych muzeów na Słowacji, założone w 1872 r. jako Felsőmagyarországi múzeum. Prawie pół miliona eksponatów z dziedziny sztuki, rzemiosła, historii nauki, etnografii, przyrody i fotografii jest prezentowanych w kilku budynkach rozsianych po Starym Mieście. Największą uwagę przyciąga słynny „Košický zlatý poklad” (skarb). W 1935 roku, przy okazji remontu jednej z kamienic, znaleziono na starówce prawie 3 tysiące złotych monet z  XV-XVII wieku. To jeden z najbogatszych skarbów znalezionych na świecie! Więcej na ten temat znajdziecie w artykule “Koszyckie Złoto”

Ulica Hlavna, otoczona eleganckimi sklepami i kafejkami, to ulubione miejsce spotkań i spacerów mieszkańców. Turystom odwiedzającym miasto, polecamy natomiast jeszcze spacer śladami Sandora Máraia. Jeden z najwybitniejszych, a zarazem najpoczytniejszych pisarzy węgierskich, urodził się właśnie w Koszycach, w 1900 roku. W ramach piastowania przez miasto tytułu Europejskiej Stolicy Kultury, odnowiono jego rodzinny dom, a także oznakowano w mieście najważniejsze miejsca związane z życiem pisarza. Rodzinny dom Máraiego stoi przy ulicy Pisarskiej, a niedaleko stamtąd znajduje się oryginalny pomnik pisarza, dzieło Pétera Gáspára.

Będąc w Koszycach, warto przeznaczyć chociażby jeden dzień na wycieczkę w wyjątkowo malownicze okolice. Miłośnicy gór i plażowania powinni wybrać się nad nieodległą Zemplińską Szirawę – piękne jezioro z plażami, nad którym wznoszą się wulkaniczne góry Vihorlat. W przeciwnym kierunku odnaleźć zapuścić można się w Słowacki Kras, ze słynnymi jaskiniami wpisanymi na listę UNESCO i pięknymi kanionami. Natomiast miłośnicy wina mają stąd naprawdę tylko kilka kroków, by odwiedzić Słowacki Tokaj, słynący z pysznych win.

Informacje praktyczne

Koszyce leżą w południowo-wschodniej części Słowacji, w rozległej kotlinie, około 15 km od granicy z Węgrami. Najdogodniejszy dojazd prowadzi przez Barwinek i Preszów, lub autostradą D1 od Popradu do Preszowa i stąd na południe.

Przed wizytą w mieście warto zajrzeć na oficjalną stronę miasta, na której można znaleźć najaktualniejsze informacje www.visitkosice.eu

About

Dziennikarz, bloger, narciarz, przewodnik. Człowiek z gór, Krakus z wyboru, Słowak z zamiłowania.

Leave a reply

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Go top