Ku pamięci uciekinierów za Żelazną Kurtynę

Pomnik Żelaznej Kurtyny/fot. AG

U stóp zamku Devin, na przedmieściach Bratysławy, od strony rzeki znajduje się Pomnik Żelaznej Kurtyny. Tuż obok stoi drugi pomnik – Brama Wolności.

Zbieg dwóch rzek, Morawy i Dunaju był jednym z tych miejsc, gdzie w latach komuny próbowano przekroczyć granicę. Po drugiej stronie rzeki jest już Austria. Nic dziwnego, że w tym miejscu postanowiono upamiętnić tych, którzy zginęli podczas próby przedostanie sią przez Żelazną Kurtynę. Powstały dwa pomniki: Pomnik Żelaznej Kurtyny i Brama Wolności. W miejscu gdzie stoją , do jesieni 1989 stałą wieża strażnicza górująca nad drutami kolczastymi.

fot. materiały archiwalne
Brama Wolności/fot. AG

Pomnik Żelaznej Kurtyny upamiętnia wszystkich, którzy próbowali się w różnych miejscach słynnej Żelaznej Kurtyny wyrwać do wolnego świata.
To żelazna konstrukcja, pokryta rdzawą patyną i z dwiema miedzianymi tablicami po bokach.

Na lewej tablicy znajduje się napis:

THE FARTHER BACKWARD YOU CAN LOOK
THE FARTHER FORWARD YOU CAN SEE
CÍM DALEJ UVIDÍTE SPÄT DO MINULOSTI
TÍM JASNEJŠIE UVIDÍTE SVOJU BUDUCNOST

FROM STETTIN IN THE BALTIC TO TRIESTE
IN THE ADRIATIC, AN IRON CURTAIN
HAS DESCENDED ACROSS THE CONTINENT.
OD ŠTETÍNA PRI BALTE AŽ PO TRIEST
PRI STREDOZEMNOM MORI,
ŽELEZNÁ OPONA ROZDELILA KONTINENT.
WINSTON CHURCHILL

Napis na tablicy prawej głosi:

This Monument was unveiled
by her Majesty Quenn Ellizabeth II
on an official State Visit
to the Slovak Republic on 23 October 2008
Tento pamëtník odhalilo
její Velicenstvo královna Alžbeta II,
pocas štátnej návštevy
Slovenskej republiky dna 23. Októbra 2009

Pomnik ma wysokość 3,1 metra i szerokość 1,7 metra.

W tym miejscu 10 listopada 1989 roku wciąż jeszcze oficjalnie zamkniętą granicę z Austrią przeszło 150 tysięcy ludzi. Z okolic austriackiego Hainburga chcieli popatrzeć na swój zamek Devin.
Następnego dnia, 11 grudnia, 60 żołnierzy Straży Granicznej, do niedawna zobowiązanych do rozstrzeliwania i przetrzymywania intruzów, przystąpiło do usuwania „barier inżynieryjnych” w strefie przygranicznej – siatki, drutu kolczastego i betonowe kolumn na odcinku o długości ponad 30 kilometrów między Rusovcami a Devínská Nová Ves.

Fragment Pomnika Żelaznej Kurtyny/fot. AG

Autorem pomnika jest Milan Lukać. Miejsce to 23 października 2008 roku odwiedziła królowa brytyjska Elżbieta II. Monarchini odsłoniła Pomnik Żelaznej Kurtyny oraz położyła kwiaty pod Bramą Wolności. Te dwa pomniki stojące kilkanaście metrów od siebie upamiętniają ludzi, którzy próbowali uciec przez nurt dwóch rzek do Austrii. Jeden ze śmiałków przeleciał lotnią z zamku, niektórym udało się przepłynąć, wielu zostało złapanych lub zginęło.

Brama Wolności/fot. AG

Brama Wolności, białego koloru dominuje nad Pomnikiem. Jest wyższa, bardziej okazała. Została odsłonięta wcześniej, bo 17 listopada 2005 roku. Wyobraża rozstrzelaną bramę, w której znajduje się zakrzywiona metalowa krata. Na pomniku wygrawerowany jest napis: „Reżim komunistyczny rozstrzelał, zabił, zamordował w inny sposób i zamordował podczas próby ucieczki przez„ żelazną kurtynę ”na granicy czechosłowackiej w latach 1946–1989”.

fot. AG

Dzieło jest autorstwa Petera Meszároša

Podczas prób ucieczki na Słowacji zastrzelono ponad 400 osób. Ich nazwiska wyryto pod napisem „Ku pamięci mężczyzn i kobiet zamordowanych podczas ucieczki przed reżimem komunistycznym”. Zaznaczono również, ze nazwiska 28 ofiar są nieznane.

fot. AG

Tuż obok Bramy Wolności stoi malutki postument z popiersiem Antona Srholca. Jako że zabroniono mu studiować teologię (wszystkie wspólnoty wyznaniowe zostały zamknięte), 9 kwietnia 1951 r. próbował on przedostać się przez rzekę do Austrii. Ucieczka nie powiodła się – Morawa nieoczekiwanie przybrała. – całą grupę uciekinierów złapano. 13 kwietnia 1951 Shrolec został osadzony w więzieniu Leopoldov i skazany na 12 lat więzienia wraz z grupą około 20 podobnie oskarżonych studentów teologii i księży.

Spędził 10 lat w więzieniu, głównie w kopalniach uranu w Jáchymovie i został zwolniony 9 maja 1960 r. Pracował jako robotnik na budowach, w fabryce prefabrykatów, a później przy piecach w Ostrawie. Potajemnie studiował teologię i zdał państwowy egzamin z języka angielskiego i niemieckiego. Dwukrotnie bezskutecznie próbował zapisać się na studia do seminarium w Bratysławie. Potajemne śluby jako salezjanin złożył 9 sierpnia 1964 r. W 1969 r., podczas Praskiej Wiosny, otrzymał pozwolenie na trzymiesięczny wyjazd do Włoch. Przedłużył swoją podróż o rok i ukończył studia teologiczne na Papieskim Uniwersytecie Salezjańskim w Turynie. Święcenia kapłańskie przyjął Papież Paweł VI w Rzymie 17 maja 1970 r. Pracował jako zakrystianin w kościele Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny – Blumental w Bratysławie, Po 1989 roku m.in. kierował Słowackiej Konfederacji Więźniów Politycznych. Zmarł w 2016 roku.

Pomnik Stholca/fot. AG
Fragment Pomnika Żelaznej Kurtyny/fot. AG
Pomnik Żelaznej Kurtyny/fot. AG
Brama Wolności/fot. AG
Brama Wolności/fot. AG

Zamek u zbiegu Dunaju i Morawy