Wędrujący pomnik Stefanika

Fragment bratysławskiego pomnika Stefanika/fot. AG

Pomnik generała Milana Rastislava Stefanika (Socha Milana Rastislava Stefanika) stoi dunajskim nabrzeżu, w sąsiedztwie centrum handlowego Eurovea w centrum Bratysławy. Świetnie wrósł w otoczenie i z turystów odwiedzających miasto nie pamięta i nie wyobraża sobie, że stał w innym miejscu.

Tymczasem pomnik stanął tutaj dopiero w 2009 roku, kiedy zbudowano promenadę nad Dunajem i nowe centrum handlowe.
Milan Rastislav Stefanik był politykiem, inżynierem i astronomem. Przed I wojną światową pracował w obserwatorium na Mont Blanc oraz w Ameryce Południowej. W czasie wojny walczył w lotnictwie francuskim oraz działał w sprawie utworzenia państwa słowackiego w Londynie, Paryżu i Waszyngtonie. Zginął w 1919 roku wracając do kraju z Włoch. Miał objąć funkcję ministra wojny w rządzie czechosłowackim.

Już w roku śmierci Stefanika, Milan Hodža zaapelował w jednej z gazet: „Zbudujmy w Bratysławie pomnik Štefánika, jednego z twórców Republiki Czechosłowackiej”.
Dziewięć lat później jako minister oświaty przypomniał o swoim pomyśle.

Pomnik M. R. Štefánika miał stanąć w miejscu, w którym do 1921 roku stał konny posąg Marii Teresy. Ogłoszono konkurs, w którego drugiej turze zwyciężył projekt autorstwa zespołu rzeźbiarzy B. Kafki, malarza J. Jareša i architekta V. Šebora.

Autorem rzeźby M. R. Štefánika jest czeski rzeźbiarz Bohumil Kafka (1878 – 1942), profesor Akademii Sztuk Pięknych w Pradze. Kafka był uczniem J. V. Myslbeka, z którym współtworzył rzeźbę św. Wacława przed Muzeum Narodowym. Kafka jest autorem monumentalnego pomnika konnego Jana Žižki na Vítkovie w Pradze.

Kafka, kilka lat starszy od Štefánika, przyjechał do Paryża w 1905 r., Spotkał Štefánika i miał okazję go dobrze poznać.

Kafka przedstawił Štefánika w stroju pilota, stojącego ze zwojem w ręku.
Za Štefánikiem wznosi się pylon z symbolem legionów czechosłowackich, których założycielem był M. R. Štefánik. Na szczycie pylonu znajduje się posąg lwa, jako symbolu siły i godności, Lew chroni godło państwowe, symbol suwerenności narodu i państwa.

Kafka wykonał posąg o wysokości 760 cm, ale i model. Z modelu odlano dwie brązowe rzeźby. Jedna stoi w Pradze na Petřínie przed obserwatorium Štefánik, które zostało otwarte w 1994 roku.

Drugą rzeźbę Kafka wystawił w Paryżu w Musée du Luxembourg w 1933 r., na wystawie współczesnej sztuki Czechosłowacji. Przez lata, posąg kupiony przez rząd francuski stał obok pawilonu Jeu de Paume. W 1955 pomnik stanął, jako „pomnik nieznanego pilota w mieście Paulhan. W 1984 Johna Harris z London Times, opublikował zdjęcie prosząc o pomoc w identyfikacji „nieznanego” pilota. Członkowie Czechosłowackiej Wspólnoty Legionowej w Londynie zidentyfikowali pomnik, a oficjalne odsłonięcie pomnika M. R. Štefánika w Paulhan miało miejsce 14 października 1989 r.

Bratysławski pomnik Štefánika przetrwał do 1954 r. Komunistyczne władze spróbowały go zniszczyć w marcu 1954 za pomocą ciężarówki (urwano tylko głowę) a 31 marca wysadzili pomnik w powietrze.

Pomnik Stefanika

Kiedy w 1992 roku powstała Fundacja M. R. Štefánika, jednym z jej celów była odbudowa zniszczonego pomnika Štefánika w Bratysławie.
Wzniesienie pomnika w pierwotnym miejscu, na placu przed Redutą, było niemożliwe, bo stał tutaj od 1972 roku pomnik Ľudovíta Štúra. Inną rozważaną lokalizacją był plac przed Pałacem Prezydenckim. W 1996 roku pojawił się pomysł ustawienia pomnika przez Słowackim Teatrem Narodowym (kilkaset metrów od pierwotnej lokalizacji).

Wreszcie w 2003 roku Štefan Holčík, zaproponował postawienie pomnika właśnie w rejonie powstającego placu na nabrzeżu Dunaju przed siedzibą Słowackiego Teatru Narodowego
Uroczystość wmurowania kamienia węgielnego nastąpiła 4 maja 2004 r.

Jako podstawa do stworzenia posągu Štefánika o wysokości 740 cm, posłużył model pomnika znajdującego się w Pradze. Właściciel praw autorskich Kafki, Jiří Bureš z Pragi zgodził się na odbudowę pomnika według oryginalnego projektu. Silikonowa formę wykonał
konserwator Tomáš Vejdovský. Następnie już w Bratysławie wykonano odlew gipsowy o wysokości 248 cm, a potem gliniany posąg o wysokości 740 cm.

Nadzór nad odlewem brązowym w Blansku w Czechach powierzono rzeźbiarzowi – konserwatorowi Gothardowi.
Pomnik został przewieziony do Bratysławy 21 stycznia 2008 r.,

Pylon pod pomnikiem M. R. Štefánika na wysokości 3,5 m wykonany jest z żelbetu monolitycznego. Pylon pod posągiem lwa jest zakotwiczony do płyty podstawy i ma wysokość 21,6 m.

Bratysławski Plac Franciszkański